و معانى ، نتيجهء اسم ظاهر است در عالم ظاهر ؛ و هر چه در عالم ظاهر از اسم ظاهر متظاهر گردد نمودارى باشد از آنچه در عالم باطن از نتيجهء اسم باطن است ؛ و باطن به نسبت با ظاهر اصل است ؛ و ظاهر فرع ؛ پس هر چه كامل را باشد در دنيا ، نمودارى است از آنچه او را خواهد بود در آخرت ؛ و نعم اخروى را قياس به نعم دنياوى نتوان كرد ؛ چنان كه در خبر معتبر است از سيّد بشر - صلعم - « إنّ الرحمة مائة جزء ، جزء منها لأهل الدّنيا ، و تسعة و تسعون لأهل الآخرة » . و اگر گويند كه : دليل بر اين كه انسان كامل ختم خزاين آخرت و حافظ آن خواهد بود ، چيست ؟ ؟ گوييم : در حديث است كه : « إنّ القرآن يرفع الى السماء » و گفته‌اند كه : قرآن را از بهر آن به آسمان برند ، كه قرآن خلق انسان كامل است ؛ و هر جايى كه او باشد ، خلق او با او باشد . و دليل بر اين كه « قرآن خلق انسان كامل است » آن حديث است كه : چون از عايشه - رض - پرسيدند از خلق رسول - صلعم - ، او گفت كه : كان خلقه القرآن . و امير المؤمنين على عليه السّلام در اين معنى فرموده است كه : و أنت الكتاب المبين الّذى * بأحرفه يظهر المضمر و شيخ - قدس سرّه - در اين معنى گفته است كه : أنا القرآن و السبع المثانى * و روح الرّوح لا روح الأوانى فؤادى عند مشهودى « 162 » مقيم * يشاهده و عندكم لسانى دليل بر آنكه ختم دنيا به مفارقت انسان كامل خواهد بود ، اين حديث است كه : رسول - صلعم - فرمود : « إنّ الحقّ ينزع العلم بانتزاع العلماء حتّى

--> ( 162 ) - ن : در « فتوحات المكى » تصحيح « عثمان يحيى - مدكور » ج 1 - ص 70 اصل آن پنج سطر است ، و بجاى « مشهودى » « معلومى » آمده است ( بدون هيچ نسخه بدلى )